Từ những tác phẩm nổi bật của điện ảnh thế giới
Ba trong số tám bộ phim trong chương trình Tiêu điểm Điện ảnh Nhật Bản tại HANIFF VIII là những tác phẩm hoạt hình tiêu biểu, được khán giả và giới phê bình đánh giá cao. Đó là các phim: Spirited Away, 5 Centimeters per Second và Your Name. Trong số này, Spirited Away (tựa tiếng Việt: Vùng đất linh hồn, 2001) từng giành Gấu Vàng tại Liên hoan phim quốc tế Berlin năm 2002 và giải Oscar Phim hoạt hình xuất sắc lần thứ 75, năm 2003, đồng thời được đông đảo khán giả trên thế giới yêu mến kể từ khi ra mắt. Biên kịch kiêm đạo diễn của bộ phim, Hayao Miyazaki, là một trong những nhà làm phim Nhật Bản nổi tiếng trên thế giới. Với Spirited Away, ông đã tạo nên một thế giới thần linh vừa kỳ ảo, vừa ẩn chứa nhiều tầng ý nghĩa về sự trưởng thành và bản lĩnh con người. Sức hấp dẫn của Spirited Away không chỉ nằm ở những sinh vật kỳ dị, những vị thần bí ẩn hay không gian nhà tắm đầy mê hoặc mà còn ở những thông điệp ẩn sau câu chuyện cổ tích: những suy ngẫm sâu sắc về lòng tham, bản sắc cá nhân, sự tha hóa và mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên. Hành trình của cô bé Chihiro gợi nhắc đến hành trình mà mỗi người đều có thể trải qua để tìm thấy bản thân trong một thế giới luôn biến động. Spirited Away không chỉ là bộ phim hoạt hình vẽ tay đầu tiên và cũng là phim không nói tiếng Anh đầu tiên giành giải Oscar ở hạng mục này mà còn trở thành một dấu mốc quan trọng đưa hoạt hình Nhật Bản đến gần hơn với khán giả yêu điện ảnh toàn thế giới.
Your Name và 5 Centimeters per Second - hai tác phẩm của nhà làm phim Makoto Shinkai trong chương trình Tiêu điểm Điện ảnh Nhật Bản HANIFF VIII là minh chứng tiêu biểu cho phong cách nghệ thuật độc đáo của hoạt hình Nhật Bản, có khả năng diễn tả những cảm xúc mong manh, tinh tế mà đôi khi ngôn ngữ thông thường khó truyền tải trọn vẹn. Trong Your Name (tựa tiếng Việt: Tên cậu là gì?, 2016), cô nữ sinh Mitsuha sống tại một thị trấn miền núi và chàng trai trẻ Taki ở Tokyo bất ngờ bị hoán đổi thân xác. Hai con người xa lạ, sống ở hai nơi khác biệt, bước vào cuộc sống của nhau, tạo nên một câu chuyện vừa lãng mạn vừa day dứt về ký ức, định mệnh và khát vọng tìm kiếm một người mà ta dường như đã gặp nhưng không thể gọi tên. Những khung hình tràn ngập ánh sáng ở Tokyo bên cạnh bức tranh miền quê Nhật Bản thanh bình, bầu trời sao và khoảnh khắc sao chổi xuất hiện đã trở thành dấu ấn thị giác đặc trưng trong phim của Makoto Shinkai. Khác với bản giao hưởng của tình yêu và định mệnh mang tên Your Name, bộ phim 5 Centimeters per Second (5 Centimet trên giây, 2007) chinh phục người xem bằng những khoảnh khắc rất đỗi bình thường: một chuyến tàu chậm giữa mùa đông, những lá thư chưa gửi, một cuộc gặp gỡ dang dở hay nỗi nhớ âm thầm kéo dài qua năm tháng. Tựa phim gợi hình ảnh những cánh hoa anh đào rơi với tốc độ khoảng năm centimet mỗi giây, từ đó trở thành ẩn dụ về sự xa cách, những thay đổi trong cuộc sống và sự trôi chảy không ngừng của thời gian. Your Name và 5 Centimeters per Second tuy có khác biệt về “màu sắc” nhưng có điểm chung về “tinh thần”. Đó là khả năng biến những khoảng cách vô hình giữa con người thành trải nghiệm điện ảnh ấn tượng và khó quên.
Đến những câu chuyện đời thường và góc nhìn sáng tạo của hoạt hình đương đại
Không chỉ khiến người xem đắm chìm trong thế giới thần thoại, tình yêu hay những chuyến phiêu lưu kỳ ảo, hoạt hình Nhật Bản còn cho thấy khả năng khai thác những đề tài gần gũi với đời sống xã hội bằng góc nhìn tinh tế và nhân văn. Năm bộ phim còn lại gồm: Children of the Sea, Komada: A Whisky Family, Gold Kingdom and Water Kingdom, Jinsei, Lupin the IIIRD the Movie: The Immortal Bloodline, đều là những tác phẩm mang đậm sắc thái Nhật Bản; mỗi bộ phim giống như một cánh cửa mở ra thế giới nghệ thuật riêng, nơi trí tưởng tượng giao hòa với những suy tư rất đỗi đời thường.
Children of the Sea (2019) của đạo diễn Ayumu Watanabe mở ra một hành trình khám phá đại dương đầy bí ẩn và choáng ngợp. Từ những âm thanh lạ dưới nước đến các hiện tượng bất thường trên Trái Đất, bộ phim dần đưa câu chuyện vượt khỏi giới hạn của một cuộc phiêu lưu tuổi mới lớn để trở thành những suy tư về nguồn gốc sự sống và mối liên kết giữa con người với vũ trụ. Hình ảnh trong phim giàu tính mỹ thuật, những khung cảnh đại dương sống động cùng âm nhạc của Joe Hisaishi tạo nên một trải nghiệm điện ảnh giàu cảm xúc.
Komada: A Whisky Family (2023) của đạo diễn Masayuki Yoshihara là một ví dụ thú vị về nỗi suy tư đời thường của nhiều người Nhật Bản đương đại. Ẩn sau câu chuyện về một thương hiệu whisky gia đình là hành trình gìn giữ di sản, trách nhiệm nối tiếp truyền thống và khát vọng tìm lại những giá trị tưởng chừng đã mất. Bộ phim lựa chọn nhịp kể nhẹ nhàng, gần gũi, qua đó làm nổi bật sự gắn kết giữa công việc, gia đình và bản sắc cá nhân mỗi con người.
Gold Kingdom and Water Kingdom (2023) của đạo diễn Kotono Watanabe mang đến thông điệp về sự thấu hiểu, lòng tin và sức mạnh của tình yêu trong việc hóa giải những chia rẽ. Bộ phim lựa chọn cách kể chuyện cổ tích quen thuộc nhưng gửi gắm một thông điệp có ý nghĩa vượt thời gian: hòa bình bền vững cần bắt đầu từ sự tôn trọng và thiện chí giữa con người với con người, hơn là từ quyền lực hay những thỏa thuận mang tính hình thức.
Jinsei (2025) của đạo diễn Ryuya Suzuki là một điểm nhấn đáng chú ý trong chương trình Tiêu điểm Điện ảnh Nhật Bản tại Liên hoan phim lần này. Bộ phim kể về hành trình kéo dài một thế kỷ của nhân vật chính, vốn mang nhiều danh tính khác nhau qua từng giai đoạn cuộc đời, từ thần tượng nhạc J-pop đến người bị gạt ra bên lề xã hội, người lãnh đạo và nhà tiên tri. Đằng sau những biến đổi kỳ lạ ấy là câu hỏi về bản sắc, danh vọng và ý nghĩa của sự tồn tại. Bộ phim mang đậm dấu ấn cá nhân của nhà làm phim Ryuya Suzuki. Anh dành 18 tháng tự tay vẽ và hoàn thiện phim bằng nguồn kinh phí huy động cộng đồng trị giá khoảng 1,5 triệu yên, tương đương khoảng 10.000 USD. Có thể nói, Jinsei thể hiện tinh thần độc lập, dám thử nghiệm và khát vọng kể chuyện bằng ngôn ngữ điện ảnh riêng của thế hệ nghệ sĩ hoạt hình trẻ Nhật Bản.
Trong khi đó, Lupin the IIIRD the Movie: The Immortal Bloodline (2025) của đạo diễn Takeshi Koike đưa người xem đến với thế giới hành động, phiêu lưu và những cuộc truy đuổi nghẹt thở của nhân vật siêu đạo chích Lupin III. Mang phong cách tạo hình mạnh mẽ, nhịp độ nhanh và những pha hành động kịch tính, gay cấn, bộ phim cho thấy một diện mạo khác của hoạt hình Nhật Bản: cá tính, táo bạo và không ngừng thử nghiệm về hình ảnh.
Điều gì làm nên sức hấp dẫn đặc biệt của hoạt hình Nhật Bản?
Phim hoạt hình Nhật Bản từ lâu đã vượt ra khỏi giới hạn của một loại hình giải trí dành riêng cho trẻ em mà đã trở thành một ngôn ngữ điện ảnh giàu sức biểu đạt, có khả năng chạm đến chiều sâu của cảm xúc và suy tưởng con người. Không chỉ mê hoặc khán giả bằng thế giới hình ảnh kỳ ảo, những nhân vật độc đáo hay trí tưởng tượng phong phú, hoạt hình Nhật Bản còn chinh phục người xem bởi những câu chuyện nhân văn về tình yêu, gia đình, tuổi trẻ, ký ức, sự trưởng thành và ý nghĩa tồn tại. Sức hút của hoạt hình Nhật Bản không đơn thuần đến từ kỹ thuật vẽ hay công nghệ sản xuất mà còn là sự kết hợp giữa truyền thống mỹ thuật giàu bản sắc, khả năng kể chuyện đa dạng và tư duy sáng tạo không ngừng đổi mới.
Có thể nói rằng, điểm đặc biệt của chùm phim trong chương trình Tiêu điểm Điện ảnh Nhật Bản tại HANIFF VIII nằm ở sự đa dạng về thời gian, đề tài, phong cách sáng tạo. Với 8 bộ phim: Spirited Away, 5 Centimeters per Second, Your Name, Children of the Sea, Komada: A Whisky Family, Gold Kingdom and Water Kingdom, Jinsei, Lupin the IIIRD the Movie: The Immortal Bloodline, chương trình Tiêu điểm Điện ảnh Nhật Bản không chỉ mang đến những bộ phim đặc sắc mà còn tạo cơ hội để công chúng khám phá một nền điện ảnh có khả năng kết nối văn hóa, cảm xúc và trí tưởng tượng vượt qua khoảng cách địa lý. Tám bộ phim không đi theo một công thức chung, mà tạo thành một hành trình có chiều dài về thời gian, chiều rộng về không gian, giúp người xem hiểu hơn về sự phát triển cũng như sức ảnh hưởng của hoạt hình Nhật Bản đối với đông đảo khán giả trong nước và quốc tế.
P.V
Liên hoan Phim quốc tế Hà Nội lần thứ VIII (HANIFF VIII) sẽ diễn ra từ ngày 28/11 đến ngày 02/12/2026 tại Thủ đô Hà Nội, với nhiều hoạt động điện ảnh, văn hóa và giao lưu quốc tế. Bên cạnh các chương trình chiếu phim, Liên hoan Phim còn có các hội thảo, tọa đàm, triển lãm, Chợ Dự án làm phim và chương trình Ươm mầm tài năng điện ảnh.
Liên hoan Phim quốc tế Hà Nội lần thứ VIII (HANIFF VIII) được tổ chức từ ngày 28/11/2026 đến ngày 02/12/2026 với khẩu hiệu “Điện ảnh - Kết nối - Phát triển”. Bên cạnh các chương trình chiếu phim giới thiệu các tác phẩm điện ảnh tiêu biểu của Việt Nam và thế giới, giàu giá trị nhân văn, mang dấu ấn sáng tạo về ngôn ngữ điện ảnh, HANIFF VIII còn có nhiều điểm mới hấp dẫn, hứa hẹn thu hút sự quan tâm của đông đảo công chúng và người yêu điện ảnh.
Trong khuôn khổ Liên hoan Phim quốc tế Hà Nội lần thứ VIII (HANIFF VIII), Cục Điện ảnh tổ chức Hội thảo “Điện ảnh Việt Nam - Quảng bá và kết nối quốc tế” vào ngày 30/11/2026 tại Hà Nội. Hội thảo là diễn đàn trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm về quảng bá điện ảnh Việt Nam, phát huy giá trị văn hóa dân tộc và tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực điện ảnh.